Czy wiesz, z jakiego regionu Polski pochodzi powiedzenie „Róbta, co chceta”? Gdzie można spotkać łorzła, zílka albo zieziórkę? I w jakiej części kraju „pieszkom” idzie się do „magazynu”, choć wcale nie chodzi o wielki skład towarów?
Jeśli na choć jedno z tych pytań odpowiedź brzmi „nie”, książka "Gwarno" będzie świetnym wyborem – zarówno do domowego czytania, jak i do pracy w szkole.
O czym jest książka „Gwarno”?
Autorka, Martyna Skibińska, zaprasza młodszych i starszych czytelników w językową podróż po Polsce. To książka o gwarach, dialektach i regionalnych różnicach językowych, ale podana w sposób lekki, przystępny i pełen konkretnych przykładów.
Nie jest to encyklopedia ani językoznawczy wykład. „Gwarno” pokazuje język jako coś żywego – zmiennego, zależnego od miejsca, historii i ludzi. Podczas lektury odwiedzamy różne regiony Polski i szybko okazuje się, że ten sam wyraz może znaczyć coś zupełnie innego, w zależności od tego, gdzie jesteśmy.
W książce pojawiają się również informacje o wybranych językach mniejszości narodowych, co w naturalny sposób poszerza perspektywę i otwiera rozmowę o różnorodności kulturowej naszego kraju.
Język, historia i codzienność
Jednym z największych atutów „Gwarno” jest to, że bardzo wyraźnie pokazuje związek języka z historią. Autorka zwraca uwagę na to, że wielkie wydarzenia historyczne, migracje i zmiany społeczne wpływały na to, jak mówimy – i nadal wpływają.
To świetny punkt wyjścia do rozmów z dziećmi o współczesnym języku. Bo przecież dziś:
-
czatujemy zamiast rozmawiać,
-
lajkujemy zamiast lubić,
-
używamy słów, których jeszcze kilkanaście lat temu nie było.
Książka pozwala zauważyć, że zmiana w języku nie jest niczym złym – jest czymś naturalnym.
Ilustracje, które dopowiadają treść
Warstwę wizualną tworzą ilustracje autorstwa Agi Proboli. To obrazy, na których naprawdę dużo się dzieje: są scenki z życia, komiksowe dymki, detale, które zachęcają do uważnego oglądania.
Ilustracje nie przytłaczają tekstu – doskonale go uzupełniają, pomagają zrozumieć znaczenie słów i często same stają się pretekstem do rozmowy.
„Gwarno” w szkole – dla kogo?
To bardzo dobra pozycja na:
-
lekcje języka polskiego w klasach IV–V,
-
edukację polonistyczną w klasach młodszych,
-
zajęcia projektowe, rozmowy, pracę w grupach.
Książka aż prosi się o działania: dopasowywanie znaczeń, tworzenie map gwarowych, porównywanie języka „dawniej i dziś”. W klasie szybko robi się… gwarno – w najlepszym możliwym znaczeniu tego słowa.
Jak pracować z książką „Gwarno” w klasie?
To książka, która aż prosi się o działania. Poniżej kilka sprawdzonych i prostych pomysłów, które można dopasować do różnych grup wiekowych.
1. Dopasuj znaczenie
Dzieci otrzymują:
-
karty z wyrazami gwarowymi
-
karty z ich znaczeniami
Pracując w parach lub małych grupach, próbują dopasować właściwe znaczenia. Ćwiczenie rozwija czytanie ze zrozumieniem i uczy wnioskowania z kontekstu.
2. Gdzie tak się mówi? – mapa gwarowa
Na dużej mapie Polski dzieci zaznaczają regiony i przypisują do nich poznane wyrazy gwarowe. Świetne połączenie edukacji polonistycznej z geograficzną.
3. „U nas w domu mówi się…”
Zadanie domowe lub klasowe:
-
dzieci pytają dorosłych o słowa charakterystyczne dla ich domu lub regionu
-
zapisują je i próbują wyjaśnić znaczenie
Ćwiczenie wzmacnia więź międzypokoleniową i pokazuje, że język to część historii rodzinnej.
4. Dawniej – dziś
Porównywanie słów:
-
dawniej np.: rozmowa, lubić
-
dziś np.: czat, lajkować
Rozmowa o tym, dlaczego język się zmienia i co na to wpływa. Idealna propozycja na godziny wychowawcze lub zajęcia projektowe.
5. Gwarowe scenki
Dzieci losują kilka wyrazów gwarowych i tworzą krótką scenkę lub dialog, w którym muszą je użyć (z wyjaśnieniem znaczenia). Dużo śmiechu, ale też świetne ćwiczenie komunikacyjne.
Dlaczego warto po nią sięgnąć?
„Gwarno” to jedna z tych książek, które nie krzyczą, że uczą, a robią to mimochodem. Uczy uważności na język, ciekawości wobec różnic i szacunku do tego, co inne – nawet jeśli brzmi dziwnie albo zabawnie.
To lektura, po której dzieci zaczynają słuchać, jak mówią inni i z dumą opowiadać:
„u nas w domu mówi się inaczej”.
I chyba właśnie o to w tej książce chodzi. ☺
Z całego serca dziękuję Wydawnictwu Dwie Siostry, za przekazanie książki do recenzji.
Komentarze
Prześlij komentarz